الأزمة الاقتصادية
ما يلاحظ في مرحلة ما بعد الانتخابات، هو ابداء مخاوف مختلفة لأجنحة النظام كلها، حيث كل جناح يؤكد وجود الأزمات ويحذر من ملفات معينة وينذر بشأن ذلك. السؤال المطروح هنا كم هو
واقعي هذه الهواجس ويعود سببها الى أزمة؟ وكم نسبة الدعاية فيها وناجمة عن الصراع بين الأجنحة؟ اذا أردنا أن نمعن النظر لكي نميز بين محاولات كل جناح لابراز بعض الملفات المتأزمة وتمويه البعض الآخر أو التقليل من أهمية أو تمييع بعضها وتصغير دورها فيها وبين الأزمات الحقيقية الخطيرة التي تعصف بالنظام، فنصل بالنتيجة الى أخطر الأزمات التي يواجهها النظام:
الأزمة الاقتصادية والعقوبات
الأزمة الاقتصادية وتصعيد العقوبات التي يثيرها عناصر ووسائل الاعلام التابعة لخامنئي على الأغلب، هي أزمة كبيرة، بحيث كان ضغط العقوبات والخنق الاقتصادي يشكل العامل الأصلي لارغام النظام على الجلوس خلف طاولة تجرع كأس السم النووي. وقبل أيام حذر أحد الخبراء السياسيين للنظام: «سنواجه موجة جديدة من العقوبات الصادرة عن مجلس الشيوخ الأمريكي». وأعرب عن قلقه بشكل خاص حيال «مجموعة من العقوبات الجديدة التي تستهدف قوات الحرس .. واذا ما فرضت هكذا عقوبات ، فان ايران ستواجه مشكلات عديدة سواء على الصعيد الداخلي أوالاقليمي». (مقابلة اذاعية لعلیرضا کوهکن، ـ 31 أيار).
وكان مجلس الشيوخ الأمريكي قد تداول يوم الثلاثاء 6 حزيران وتزامنا مع الحادث الارهابي في طهران، مشروع عقوبات كانت لجنة العلاقات الخارجية في المجلس قد قدمته بعد المصادقةعليه. وكان بعض السناتورات الديمقراطيين قد اقترحوا تأجيل دراسة هذا المشروع الى عدة أيام بسبب حوادث طهران في ذلك اليوم، الا أن معظم السناتورات قد رفضوا ذلك وتم تبني المشروع بـ92 صوتا ايجابيا مقابل 7 أصوات سلبية. وبذلك أظهر الاتجاه الاستراتيجي الأمريكي حيال نظام الملالي.
أزمة الفضاء المجازي
أزمة الفضاء المجازي هي أزمة خطيرة أخرى يعاني منها النظام الذي يشعر من هذا الجانب بخطر أمني. ففي يوم الثلاثاء 6 حزيران حضر وزيران في حكومة روحاني، وزير المخابرات ووزير الاتصالات، برلمان النظام للاجابة عن أسئلة ومخاوف أعضاء البرلمان. وظهرت في هذه الجلسة بعض الحقائق من خلال تصريحات وزير الاتصالات رغم محاولات النظام الهادفة للتستر على مخاوفه الحقيقية من المواقع والقنوات المؤيدة لأنصار مجاهدي خلق والمقاومة الايرانية من خلال اثارة حالات غير أخلاقية. وقدم الوزير احصائية من أعمال الرقابة والقمع التي تمارسها وزارته منها غلق «7 ملايين عنوان الكتروني» وقال: «هناك بعض المواقع مشفرة ولم نفلح بعد من حيث التقنية أن نحجبهم. وقبل مدة تم مراسلة المعنيين واتفقنا معه… المواقع التي سنكشف عن أسمائها منها مواقع ”مجاهدي خلق“ لاغلاق عدد منها » (جلسه علنية لبرلمان النظام – اذاعة فرهنغ للنظام 6 حزيران).
وزير المخابرات هو الآخر أعلن في اجتماع لجنة الأمن لبرلمان النظام غلق 50 ألف قناة التلغرام. (وكالة أنباء قوة القدس الارهابية (تسنيم) 6 حزيران).
الأزمة الداخلية للنظام
الأزمة الداخلية للنظام والصراع المتواصل بين الجناحين بعد الانتخابات حول أعمال التزوير التي جرت خلال الانتخابات، هي جلية وصاخبة لسنا بحاجة الى تكرارها، ويكفي أن نشير الى أن الأمر بلغ حدا حيث أصدر خامنئي لعناصره يوم الاربعاء 7 حزيران خلال استقباله لجمع من أزلامه تحت عنوان الطلاب الجامعيين وفي اعلان سافر للحرب، أمرا بـ«الرمي المفتوح (باختيار)» ضد روحاني وحكومته.
الأزمة الاجتماعية
الخوف من الأزمة الشعبية وبالتحديد الأزمة التي خلقها حراك المقاضاة في داخل النظام، مما هز أركان النظام بحيث دخل خامنئي نفسه الساحة وأعرب عن تأوهه ووصف بكل وقاحة في كلمة ألقاها في الذكرى السنوية لموت خميني ذلك الأمر، باستبدال مكانة الجلاد بالشهيد.
الأزمة على صعيد المنطقة
ان طرد وعزلة النظام غير المسبوق، جراء تعزيز وتوسيع تحالف الدول العربية والاسلامية بالاضافة الى أمريكا، قد أصاب النظام ذعرا شديد، لاسيما المواقف الجادة التي أبدتها الدول الأعضاء في هذا التحالف تجاه موضوع قطر وموقفهم من النظام ، قد صور أفقا حالكا أمام النظام وحلفائه وعملائه الاقليميين.
طبعا يمكن اضافة حالات أخرى لهذه القائمة، لاسيما أن أيا من الأزمات هي نفسها تشمل طائفة من الأزمات المتشابكة التي تؤثر واحدة على الأخرى، فعلى سبيل المثال فان الأزمة الاجتماعية هي تشمل مجموعة من الأزمات من أزمة البطالة التي وصفها اسحاق جهانغيري النائب الأول لروحاني بأنه «أزمة عملاقة» والى أزمة العشوائيات المتصاعدة مع 16 مليون نسمة والى أزمة الادمان وأزمة البيئة… كما أن الازمة الاقتصادية هي تشمل مجموعة من الأزمات من أزمة الركود أو تعطيل المعامل وأزمة افلاس البنوك وغيرها.. الأمر الملاحظ هو أن النظام يعيش في دوامة من الأزمات في آن واحد ولا يوجد حل لهذه الأزمات في داخل النظام وحتى لاتوجد بوادر في الأفق لاخمادها أو التقليل من أبعادها، بل بالعكس فان الأزمات تؤثر على بعضها البعض كونها تنبع من مصدر ومنبع واحد وطالما التضاد والبؤرة الرئيسية قائمه، فلا تنحل أي أزمة.
علما أن كل نظام وحكم قائم على ركيزة أساسية. الأنظمة الديمقراطية قائمة على مبدأ الديمقراطية وأصوات الشعب وعندما تواجه أزمة، يأتي تيار أو حزب آخر مع برنامج ومشروع محدد لحل الأزمة ويأخذ زمام المبادرة عبر أصوات الشعب وبطرق سلمية للقيام بمعالجة الأزمة وهكذا يتوازن النظام. بينما في الأنظمة الديكتاتورية مثل نظام الشاه الذي كانت نقطة ارتكازه القوة الخارجية. وعبر ذلك كان بامكانه أن يجد مخرجا للخروج من أزماته. ولكن نظام الملالي يفتقر الى أي واحد منهما ولذلك هو غير مستقر ذاتيا. لذلك يحاول في كل مسرحية انتخابية، وحتى من أي مسيرة تنتزع لنفسه شهادة لاثبات كونه قائم على ركيزة جماهيرية وحجة لشرعيته. وعلى هذا الأساس نقول ان الأزمة الرئيسية للنظام هي أزمة عدم الاستقرار التي هي الوجه الثاني لعملة الأزمة الاجتماعية. وطالما لا تجد هذه الأزمة حلا فان الأزمات الأخرى تتصاعد وتتراكم وتنذر بعواصف في الآفق..
بحران اقتصادی
در مرحله پسا انتخابات، شاهد ابراز نگرانیهای مختلف از طرف باندهای رژیم هستیم؛ هر باند با تأکید بر بحرانها و مسائل مشخصی در مورد آن هشدار میدهد و اعلام خطر میکند. در نتیجه این سؤال مطرح میشود که این ابراز نگرانیها تا چه حد واقعی و عطف به یک بحران است؟ و تا چه حد تبلیغاتی و ناشی از جنگ باندی است؟ جدای از اینکه هر باند سعی میکند بعضی بحرانها را برجستهتر کند و بعضی را مسکوت بگذارد یا کوچک و کمرنگ جلوه بدهد و مواردی که نقش خودش در آن پررنگتر است را کوچک و کمرنگ نماید، بحرانهای گریبانگیر رژیم جدی و خطرناک هستند و خطرناکترین آنها عبارتند از:
بحران اقتصادی و تحریمها
بحران اقتصادی و افزایش و تشدید تحریمها که عمدتاً توسط مهرهها و رسانههای باند خامنهای مطرح میشود، یک بحران بسیار جدی است؛ آن قدر که دلیل اصلی رفتن رژیم به پای میز زهرخوران هستهیی، فشار تحریمها و خفگی اقتصادی بود. چند روز پیش یکی از کارشناسان سیاسی رژیم هشدار داده بود: «با موج جدیدی از تحریمهای سنا روبهرو خواهیم بود» وی بهخصوص ابراز نگرانی کرده بود: «در مجموعه تحریمهای جدید نام سپاه پاسداران نیز در لیست تحریمها قرار گرفته… و اگر چنین تحریمی اعمال شود، ایران در عرصه داخلی و منطقهیی با مشکلات متعددی روبهرو خواهد شد». (1)
سنای آمریکا روز سهشنبه (16خرداد) همزمان با حوادث تروریستی در تهران، طرح تحریمهایی را که کمیته روابط خارجی سنای آمریکا تصویب کرده بود، به جریان انداخت. برخی سناتورهای دموکرات پیشنهاد کرده بودند که بهخاطر حوادث آن روز تهران، بررسی این طرح چند روز به تأخیر بیفتد، اما اکثر سناتورها با این پیشنهاد مخالفت کردند و بررسی طرح مزبور با 92رأی مثبت در برابر ۷رأی منفی به تصویب رسید و به این ترتیب جهتگیری استراتژیک آمریکا در قبال رژیم آخوندی را به نمایش گذاشت.
بحران فضای مجازی
بحران فضای مجازی نیز یک بحران جدی گریبانگیر رژیم است و رژیم بهشدت از آن احساس تهدید امنیتی میکند. روز سهشنبه 16خرداد، دو وزیر دولت روحانی، وزیر اطلاعات و وزیر ارتباطات برای پاسخ به سؤالات و نگرانیهای اعضای مجلس ارتجاع در مجلس حاضر شدند و بهرغم آن که رژیم پیوسته تلاش میکند با مطرح کردن دجالگرانه موارد غیراخلاقی، هراس واقعی خود را که سایتها و کانالهای هوادار مجاهدین و مقاومت ایران است را بپوشاند، اما در همین جلسه مجلس ارتجاع اظهارات وزیر ارتباطات واقعیت را برملا کرد؛ وی ضمن ارائة بیلانی از فعالیت سانسور و سرکوب این وزارتخانه از جمله بستن «7میلیون آدرس» گفت: «یک سری از سایتها رمز هستند و هنوز نتوانستهایم از لحاظ فنی آنها را فیلتر کنیم. از مدتی قبل چندین بار با مسئولان ذیربط مکاتبه شد و با آنها توافق کردیم… سایتهایی را که اسامی آنها را اعلام خواهیم کرد؛ از جمله سایتهای (مجاهدین) که اخیراً تعدادی از آنها بسته شده را مسدود کنند». (2)
وزیر اطلاعات کابینه آخوند روحانی نیز همان روز در جلسه کمیسیون امنیت مجلس ارتجاع، از بستن ۵۰هزار کانال تلگرامی خبر داد. (3)
بحران درونی رژیم
بحران درونی رژیم و کشمکش ادامهدار دو باند بر سر تقلبات بعد از انتخابات، علنیتر و پرغوغاتر از آن است که نیازی به تکرار آن باشد؛ تنها کافی است اشاره کنیم که کار این جنگ به آنجا رسیده که خامنهای روز چهارشنبه (17خرداد) در دیدار با گروهی از مزدوران خود بهعنوان دانشجو، در یک اعلان جنگ آشکار دستور «آتش به اختیار» علیه روحانی و دولت او را خطاب به نیروهایش صادر کرد.
بحران اجتماعی
وحشت از بحران اجتماعی و مشخصاً بحرانی که پیشروی جنبش دادخواهی در رژیم ایجاد کرده، رژیم را سراپا تکان داده است تا آنجا که خود خامنهای به میدان آمد و در سالمرگ دجال از آنچه که با وقاحتی مافوق تصور آن را عوض شدن جای جلاد و شهید مینامید، سوز و گداز کرد.
بحران منطقهیی
طرد و انزوای بیسابقه رژیم با تحکیم و گسترش ائتلاف کشورهای عربی و اسلامی بهعلاوه آمریکا، رژیم را بهشدت نگران کرده؛ بهخصوص جریان قطر و جدیت و قاطعیتی که کشورهای عضو این ائتلاف علیه هر گونه گرایش به رژیم نشان دادند، چشمانداز تیره و تاری را در برابر رژیم و متحدان و مزدوران منطقهییاش قرار میدهد.
البته میتوان باز هم به این فهرست افزود، بهویژه که هر کدام از این بحرانها خود شامل بحرانهای به هم تنیدهیی است که بر همدیگر تأثیر متقابل دارند، مثلاً بحران اجتماعی خود مجموعهیی از بحرانها را شامل میشود از بحران بیکاری که اسحاق جهانگیری معاون روحانی آن را «ابر بحران» خوانده، تا بحران رو به گسترش حاشیه سیاه شهرها با 16میلیون نفر جمعیت، تا بحران اعتیاد، تا بحران محیطزیست و… و بحران اقتصادی خود مجموعه دیگری از بحران رکود و تعطیلی کارخانهها، تا بحران ورشکستگی بانکها و غیره را برمیگیرد. نکته آن است که رژیم بهطور همزمان با همه این بحرانها چنگ در چنگ است و نه تنها برای آنها هیچ راهحلی در چارچوب این رژیم ندارند، بلکه حتی مهار یا کاسته شدن از ابعادشان نیز در چشمانداز نیست، بلکه بحرانها بر یکدیگر تأثیر تشدید کننده دارند و این البته قانونمند است، چرا که همه آنها منشأ و آبشخور واحد دارند و تا وقتی آن تضاد و مسألّه اصلی بر جاست، هیچ بحرانی نمیتواند حل شود.
توضیح آن که هر نظام و حکومتی یک پایه اتکا دارد. نظامهای دموکراتیک پایه اتکایشان دموکراسی و آرای مردم است و هنگامی که دچار بحران میشوند، جریان یا حزب دیگری با برنامه و پلتفرم مشخصی برای حل بحران پا به میدان میگذارد و از طریق آرای مردم و بهطور مسالمتآمیز فرصت و امکان حل بحران را مییابد و سیستم از این طریق به تعادل میرسد. نظامهای دیکتاتوری مانند رژیم شاه که نقطه اتکایش قدرت خارجی بود، از این طریق میتوانست راهی برای بحرانهای خود پیدا کند؛ اما رژیم آخوندی هیچ کدام را ندارد و بنابراین ذاتا بیثبات است. از این روست که تلاش میکند نه تنها از هر نمایش انتخابات، بلکه حتی از هر راهپیمایی هم گواهی برای اثبات داشتن پایه اتکای اجتماعی و دلیلی بر مشروعیت ناداشته خود بیابد. به این ترتیب بحران اصلی رژیم بحران بیثباتی است که وجه دیگر همان بحران اجتماعی است و تا وقتی این بحران راهحلی نیابد، بحرانهای دیگر نیز مدام تشدید میشوند و چشماندازی جز حادتر شدن ندارند.
پانویس: ـــــــــــــــــــــــــــــــ
1 ـ مصاحبه علیرضا کوهکن، با رادیو گفتگوی رژیم ـ 10خرداد 96
2 ـ جلسه علنی مجلس ارتجاع ـ رادیو فرهنگ رژیم ـ 16خرداد 96
3 ـ خبرگزاری نیروی تروریستی قدس (تسنیم) ـ 16خرداد 96.
==========================